‘Gun ze een stok achter de deur’

Over noodzaak en effect van een stok achter de deur bij de ontwikkeling van een curriculum en een leefklimaat rond cultuur(vakken) op de basisschool.

Onze culturele overleveringen zouden heel wat kariger zijn geweest, als de makers van kunst- en cultuurproducten geen ‘stok achter de deur’ zouden hebben gehad. Sappig zijn de verhalen over de relatie van kunstenaars met opdrachtgevers (uitgever, galeriehouder, mecenas etc.) bij het tot stand komen van hun werk. Ook is van veel kunstenaars bekend dat ze zonder de druk van een deadline slechts met een fractie van het aantal werken zouden hebben bijgedragen aan ons culturele erfgoed.
Hier tekent zich een treffende gelijkenis af met het op gang komen van kunstzinnige en culturele activiteiten binnen de muren van de basisschool. Of beter gezegd, met het uitblijven daarvan.

Natuurlijk is er, sinds het verschijnen van het rapport ‘Hart(d) voor cultuur’, altijd wel een school te vinden geweest die als gevolg van een tijdelijke opleving, kon dienen als goed voorbeeld. Dat werd dan uitgemeten in een full color uitgave, dat gratis op de koffietafel op basisscholen belandde. Maar eerder tot frustratie dan inspiratie leidde. Helaas zijn scholen waar, behalve de jaarlijkse uitstapjes, helemaal niets blijvends in het curriculum terecht is gekomen eerder regel dan uitzondering. Alle inspanningen van de interne cultuurcoördinator (ICC-er) ten spijt.

Zijn er mogelijkheden om hierin verandering te brengen?
‘Moet toch kunnen’, zou je zeggen. Voor de taal- en rekenontwikkeling van kinderen komt men wél tot goede afspraken, al was het maar over het gebruik van een lesmethode. De overheid helpt daarbij een handje middels de inspectie. Dit onder het aloude communistische motto: ‘Vertouwen is goed, controle is beter!’(J. Stalin).
In de nieuwe beleidsnota van het huidige kabinet, wordt ook de inspectie op cultuureducatief aanbod aangekondigd (compensatie voor bezuinigingen?). Maar is dit het soort controle waar men op de basisschool op zit te wachten? Over het algemeen wordt dat niet als een fijne ‘stok achter de deur’ ervaren. Het leidt weer makkelijk tot een schijnvertoning.

‘Gun ze een stok achter de deur’
Tijd dus om met elkaar op zoek te gaan naar een vriendelijkere en productievere versie van die ‘stok achter de deur’.
Als je onder vrienden iemand ergens aan wilt houden, maak je een afspraak en/of sluit je een weddenschap af, een moment waarop ‘de state of the arts’ wordt bepaald. Op het afgesproken moment constateer je dan samen met tevredenheid dat de verwachting is gerealiseerd, dan wel dat het pay time is. In beide gevallen is er sprake van een consequente evaluatie van prestaties, noodzakelijk voor curriculumontwikkeling. De vraag is nu dus, hoe we die stok op een basisschool van een vriendelijk jasje kunnen voorzien.

Een paar concrete tips op een rij:

  • Cultuurkompas als terugkerend Ganzenbord; begin met het in kaart brengen van bestaande activiteiten en mogelijkheden die voor het grijpen liggen. Gebruik het cultuurkompas van de SLO voor een jaarlijkse evaluatie. Dit Cultuurkompas is een zeer bruikbaar instrument waar in het verleden onvoldoende gebruik van is gemaakt.
  • Ga naar Cultuurcompas
  • Committeer je met collega’s aan de afspraken die je maakt (binnen het team, bouwoverleg of andere organisatie). Doe dat niet louter om die afspraak in te willigen. Nee, het gaat vooral om het leveren van een bijdrage aan het culturele curriculum en een ‘wellevend’ schoolklimaat.
  • Werk (ook) productgericht en doe iets met die producten! Denk daarbij eerst klein vanuit de verschillende vakdisciplines:
  • Beeldend: Organiseer een expositie van het beeldende werk van de kinderen in je klas. Stel daarbij een kleine catalogus samen waarbij de kinderen zelf een kort stukje tekst aanleveren bij hun werk. Een alternatief is natuurlijk een digitale expositie. Kinderen kunnen in andere klassen hun digitale Beeldend Ontwikkel Portfolio (B.O.P.) presenteren
  • Literair-poëtisch: Geef een ‘Klasse bundel’ uit met verhaaltjes en gedichtjes van de kinderen. Met een beetje aandacht voor de vormgeving is dit een product dat zeker bij ouders in de smaak zal vallen, zodat de kinderen ook in huiselijke omgeving kunnen voordragen uit eigen werk.
  • Spel, dans en drama: Laat ze vanuit spel/dans/drama impressies op video zetten en presenteren in (een) andere klas(sen). Samen kijken is een belangrijke impuls voor leren op dit gebied.
  • Ga naar Dramaland
  • Muziek: Realiseer een uitvoering waarbij de kinderen in groepjes een stukje muziek ten gehore brengen. Als opstapje kan ervoor gekozen worden het een en ander eerst te doen als videopresentatie. Dat verhoogt de kwaliteit en bouwt reflectieve momenten in.
  • Reflectie: Maak werk van reflectieve momenten na een productieve periode. Reflectie is een kernbegrip binnen cultuureducatie. Zie ‘Cultuur in de Spiegel’ van Barend van Heusden: Cultuur in de Spiegel.
  • Door kinderen meer te laten doen met de resultaten van hun werk, wordt op een krachtige wijze de reflectie op gang gebracht. Dat kost geen waardevolle onderwijstijd. Het maakt onderwijstijd juist waardevol, zowel vanuit het perspectief van de ontwikkeling van de persoonlijkheid als die van het gesproken woord.

Menig leerkracht zal positief staan tegenover het hierboven geschetste, maar verzucht daar geen tijd voor te hebben. Ook hier geldt weer dat tijdsgebrek nooit het ultieme antwoord kan zijn op het in gebreke blijven op dit terrein (kerndoelen).
Omdat de genoemde activiteiten concreet zijn, is het inschakelen van enthousiaste ouders één van de mogelijkheden om ze te kunnen realiseren. Verder is het belangrijk dat je klein begint. Zo zou je per toerbeurt voor één van de mogelijkheden kunnen kiezen, als ‘stok achter de deur’.
Op veel scholen klinkt rond de feestdagen steeds weer de vraag: Wat zullen we dit jaar doen?
Bij bovenstaande aanpak is dat nooit meer een prangende vraag en rest alleen de verdeling van de evenementen over de data van het schooljaar. Hierin kan de ICC-er voorzien!

Maak controle en evaluatie tot een ludiek maar serieus terugkerend onderdeel van de ontwikkeling van een curriculum cultuureducatie en cultureel schoolklimaat. En bedenk (vooral rond de feestdagen): de kinderen doe je een groot plezier met deze stok achter de deur!

Jos van Onna

Terug naar boven
© 2017 Stichting Beeldend Onderwijs

Van werken van beeldend kunstenaars aangesloten bij een CISAC-organisatie is het auteursrecht geregeld met Pictoright te Amsterdam. © c/o Pictoright Amsterdam 2012