Ik ga op reis en neem mee….

Over wat je op school zou kunnen leren

Soms wordt er tijdens een spelletje een treffende vraag gesteld. Een bekende luidt:
‘Stel, je gaat naar een onbewoond eiland, wat neem je dan mee?’
Zo’n vraag is ook leuk toe te passen op onderwijs en opvoeding. De lange reis wordt daarbij de metafoor voor het leven.

 

Ik ga op reis en neem mee….

Al te makkelijk  is hedendaags onderwijs een duplicaat van onderwijs van vroeger (of erger) zonder dat er echt wordt stilgestaan bij wat er nu eigenlijk echt toe doet. Voor velen van ons was onderwijs, zo geen noodzakelijk kwaad, dan ook niet bepaald een inspirerend leertijd. Een beetje levertraan gevoel van ‘het moet nou eenmaal’  en ‘t is goed voor je, zeggen ze’ . Jaren (en wat opgedane wijsheid) later,  kom je tot de conclusie dat je de belangrijkste dingen hebt gemist op school. Wat dan?
‘Ken uzelf’  staat er groot op de poort bij het betreden van het Orakel van Delphi. Vele eeuwen eerder had ook Lao Tse dat al verkondigd als belangrijkste weg naar verlichting. Zelfkennis is een belangrijke stap naar zelfbewustzijn, iets dat mensen zou onderscheiden van dieren.  


De vraag is dus: ‘Wat leert een gemiddeld kind over zichzelf op de basisschool?’  Ik ben bang dat het maar bitter weinig is. Welk onderwijs betrekt de hele persoon bij het leren en wat zou je dan leren. Als individu heb je jezelf nodig bij contact maken, communiceren, weten wat je wil, zeggen wat je bedoelt, aangeven wat je voelt en wat je vindt, gezien de omstandigheden. ‘Omstandigheden’  is wat je kunt noemen de noodzakelijke kennis over onze omgeving. Door van binnenuit te werken kom je erachter wat je boeit, waar je nieuwsgierig naar wordt en waar je mogelijkheden liggen. Daarmee vertel ik niets nieuws, het klinkt zelfs trendy. We doen er alleen zo weinig mee, vooral als we koersen op testscores.

Ondanks alle goede bedoelingen worden kinderen tijdens en na hun basisschooltijd langs de uiterst smalle lat van de cito gelegd. Niet voor niets vallen de meesten in een onmetelijke diepte als ze na het behalen van het middelbare school diploma de vraag gesteld wordt wat ze eigenlijk willen met hun leven. ‘Ja, daar vraag je me wat.’  Het ‘ik’ is niet meegegroeid op school.

Onderwijs waarbij het ‘ik’ wel is betrokken gaat over persoonlijke ervaringen, waarnemingen, loop van gebeurtenissen. Het is veel meer dan een mening. Het omvat verbanden leggen tussen de buitenwereld en jouw binnenwereld. Objectieve kennis leent er zich niet goed voor. Wat jij ervan vindt dat water kookt bij 100 graden, 6 min 8 -2 is of  je ‘wordt’ als stam-plus-t schrijft boeit geen mens/kind.

Die benadering werpt een heel ander licht op vakken als drama, beeldend onderwijs, muziek, geestelijke stromingen maar vooral ook taal. Bij taalprestaties (opbrengstgericht werken) verliezen we volstrekt uit het oog wat de belangrijkste functie is van taal, namelijk onszelf uiten. Uit onderzoek blijkt nog steeds dat de toegemeten tijd voor mondelinge taalvaardigheid volstrekt ontoereikend is. Nog afgezien van de vraag of mondelinge taalvaardigheid ook de kwaliteit van de taal als communicatiemedium meeneemt. Waar hoor je leerkrachten met kinderen zoeken naar manieren om iets op een treffende manier te zeggen? Als een kind daar wat meer tijd voor neemt gaat de beurt naar de volgende.

Een groot onderzoek op de Rijksuniversiteit van Groningen onderzoekt of er een cultuureducatie te ontwerpen is die werkelijk bijdraagt aan de ontwikkeling van het zelfbewustzijn van kinderen, en dat in een culturele context. Mogen we hopen dat de cito er geen lucht van krijgt!

Oh ja, wat neem ik mee op reis?
Zo min mogelijk, zelfs geen verwachtingen.
Misschien dat ik weer iets over mezelf ontdek in die vreemde omgeving!

Terug naar boven
© 2017 Stichting Beeldend Onderwijs

Van werken van beeldend kunstenaars aangesloten bij een CISAC-organisatie is het auteursrecht geregeld met Pictoright te Amsterdam. © c/o Pictoright Amsterdam 2012